İncəsənət və Muzeylər

Nizami Kino Mərkəzi Bakının ən tanınmış kinokomplekslərindən biridir. Mərkəz görkəmli Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin adını daşıyır. Bina 1934-cü ildə memarlar Sadıq Dadaşov və Mikayıl Useynovun layihəsi əsasında inşa edilmişdir.

Nizami Kino Mərkəzində həm yerli, həm də xarici filmlər nümayiş olunur. Bundan əlavə, burada müxtəlif film festivalları, təqdimatlar, mədəni tədbirlər və kino ilə bağlı xüsusi layihələr təşkil edilir.

Şəhərin mərkəzində yerləşən bu kinokompleks həm yerli sakinlər, həm də turistlər üçün rahat və cəlbedici istirahət məkanıdır. Müasir interyeri və zəngin film proqramı ilə Nizami Kino Mərkəzi Bakının kino mədəniyyətinin mühüm hissəsi hesab olunur.

Yuğ Teatrı 18 oktyabr 1989-cu ildə yaradılmışdır. Yarandığı gündən etibarən teatrda 150-dən çox tamaşa səhnələşdirilmişdir.

Teatr illər ərzində həm klassik şair və yazıçıların, həm də müasir Azərbaycan müəlliflərinin əsərləri əsasında müxtəlif tamaşalar hazırlamışdır.

Yuğ Dövlət Teatrı bir çox beynəlxalq və respublika festivallarında uğurla iştirak etmişdir. “Psixosof” teatr poetikası əsasında fəaliyyət göstərən teatr mütəmadi olaraq müxtəlif yaradıcılıq layihələrində də yer alır. etmişdir. “Psixosof” teatr poetikası əsasında fəaliyyət göstərən teatr mütəmadi olaraq müxtəlif yaradıcılıq layihələrində də yer alır. 

Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrı 1928-ci ildə həvəskar uşaq dram dərnəkləri əsasında yaradılmışdır.

Fəaliyyət göstərdiyi 98 il ərzində teatr uşaqlara və yeniyetmələrə mənəvi dəyərlər, xeyirxahlıq və vətənpərvərlik ruhunda tərbiyə verilməsində mühüm rol oynamışdır.

Azərbaycan milli musiqili komediya janrı XX əsrin əvvəllərində yaranmışdır. Opera Azərbaycan milli musiqili komediya janrı XX əsrin əvvəllərində yaranmışdır. Opera janrında olduğu kimi, bu janrın da banisi Üzeyir Hacıbəyli olmuşdur.

Onun 1909-cu ildə yazdığı “Ər və arvad” musiqili komediyası ilk dəfə 24 may 1910-cu ildə Bakıda Nikitin qardaşlarının sirk binasında səhnələşdirilmişdir. Məhz bu tamaşa ilə Azərbaycan Musiqili Komediya Teatrının əsası qoyulmuşdur.

Bu gün teatrın repertuarında təxminən 50 tamaşa yer alır. Böyük bəstəkar Üzeyir Hacıbəylinin “Ər və arvad” operettasının səhnələşdirilməsi ilə 1910-cu ildə əsası qoyulan və zəngin yaradıcılıq yolu keçən Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrı fəaliyyətini Bakıda 1883-cü ildə görkəmli xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyevin təşəbbüsü ilə tikilmiş ilk teatr binasında davam etdirir. Binanın layihələndirilməsi və tikintisinə mühəndis-memar Lemkul rəhbərlik etmişdir.

1922–1960-cı illərdə bu binada Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı fəaliyyət göstərmişdir. 1988-ci ildə bina qəzalı vəziyyətdə olduğu üçün sökülmüş və yerində yeni bina tikilməyə başlanmışdır. Yeni binanın tikintisinin başa çatdırılmasına xüsusi diqqət yetirən Ümummilli Lider Heydər Əliyev 10 oktyabr 1998-ci ildə keçirilən açılış mərasimində də iştirak etmişdir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 25 noyabr 2010-cu il tarixli sərəncamına əsasən teatr əsaslı təmir və bərpa olunmuşdur. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 4 oktyabr 2013-cü il tarixli 287 nömrəli Qərarı ilə teatrın adını Azərbaycan Dövlət Musiqili Teatrı olaraq dəyişdirilmişdir. Daha sonra 5 mart 2019-cu il tarixli Sərəncamla teatr sənətinə dövlət dəstəyinin gücləndirilməsi məqsədilə teatra “Akademik” statusu verilmişdir.

Beynəlxalq Muğam Mərkəzi milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və Azərbaycan mədəniyyətinin təbliği məqsədilə həyata keçirilən layihələr çərçivəsində 2005-ci ildə Bakıda yaradılmışdır. Mərkəzin əsas məqsədi Azərbaycan muğamını dünyada geniş şəkildə tanıtmaqdır.

Mərkəzin binası özünəməxsus memarlıq üslubu ilə seçilir. Onun layihəsi Azərbaycan musiqisinin ən qədim alətlərindən biri olan tar formasından ilhamlanaraq hazırlanmışdır. Müasir memarlıq elementlərinin milli motivlərlə vəhdəti binaya xüsusi gözəllik və unikallıq verir. Buna görə də Beynəlxalq Muğam Mərkəzi təkcə musiqi məkanı kimi deyil, həm də Bakının müasir memarlıq nümunələrindən biri kimi tanınır.

Hazırda mərkəzdə iki yaradıcılıq kollektivi fəaliyyət göstərir. Burada tanınmış muğam ustalarının konsertləri, muğam gecələri, beynəlxalq konfranslar və müxtəlif festivallar təşkil olunur.

Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı ölkənin əsas mədəniyyət mərkəzlərindən biri kimi və milli, klassik opera və balet sənətinin inkişafında mühüm rol oynayır.

Teatr binası 1910-cu ildə inşa edilmişdir. Azərbaycan Şərqdə opera janrının yarandığı ilk ölkədir. Hazırda 116-cı mövsümünü yaşayan Opera və Balet Teatrının repertuarı zəngin və rəngarəngdir — burada 40-a yaxın milli və klassik opera, həmçinin 35-dən çox balet tamaşası səhnələşdirilir.

Hazırda teatr binasında genişmiqyaslı təmir işləri aparılır. Bu səbəbdən tamaşalar Heydər Əliyev Sarayında, eləcə də Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının Opera Studiyasında təqdim olunur.

Cəfər Cabbarlı adına Azərbaycan Dövlət Teatr Muzeyi 1934-cü ildə yaradılmışdır. Muzeyin fondlarında 140 mindən çox eksponat saxlanılır.

Burada Azərbaycanda peşəkar teatrın yaranmasından bu günə qədər müxtəlif janrlarda səhnələşdirilmiş tamaşaların proqram və afişaları qorunur. Eyni zamanda muzeydə əlyazmalar, aktyorların rol dəftərləri, rejissor qeydləri, xatirə əşyaları, müxtəlif tamaşalara aid fotoşəkillər və neqativlər təqdim olunur.

Muzeyin kolleksiyasında səhnə quruluşları üçün hazırlanmış dekorasiya və kostyum eskizləri, səhnə maketləri, teatr obrazları üçün tikilmiş geyimlər və müxtəlif səhnə rekvizitləri də mühüm yer tutur.

Azərbaycan Musiqi Mədəniyyəti Dövlət Muzeyi 1967-ci ildə yaradılmışdır. Muzeyin əsas məqsədi Azərbaycan musiqi tarixini əks etdirən materialların toplanması, qorunması, tədqiqi və təbliğidir.

Muzeyin fondlarında 63 mindən çox eksponat saxlanılır. Buraya tar, kamança, saz, qaval, qoşa nağara, zurna və ney kimi milli musiqi alətləri, eləcə də asa-tar və asa-saz kimi nadir alətlər daxildir. Muzeydə həmçinin orta əsrlərdə geniş istifadə olunmuş və sonradan bərpa edilərək yenidən musiqi dövriyyəsinə qaytarılmış Şərq musiqi alətləri də nümayiş etdirilir. Dünyanın müxtəlif xalqlarına aid musiqi alətləri xüsusi kolleksiyada təqdim olunur.

Muzeydə muğam və aşıq sənətinin görkəmli ifaçılarına məxsus not əlyazmaları, məktublar, şəxsi əşyalar, afişalar, proqramlar, fotoşəkillər, təsviri incəsənət nümunələri, kitablar və digər materiallar qorunur.

Burada, həmçinin milli professional bəstəkarlıq məktəbinin tanınmış nümayəndələri — Üzeyir Hacıbəyli, Qara Qarayev və Fikrət Əmirov, eləcə də Azərbaycan vokal məktəbinin banisi Bülbül, görkəmli müğənni Şövkət Məmmədova və ilk azərbaycanlı balerina Qəmər Almaszadəyə aid materiallar da saxlanılır.

Heydər Əliyev Mərkəzi Bakının ən möhtəşəm və müasir memarlıq abidələrindən biridir. Mərkəz Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr olunmuşdur və ölkənin mədəni həyatında mühüm yer tutur.

Mərkəzin binası məşhur memar Zaha Hadidin layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Onun dalğavari və axıcı forması müasir memarlığın ən diqqətçəkən nümunələrindən biri hesab olunur. Binanın qeyri-adi dizaynı kəskin bucaqların olmaması və hamar xətlərin harmoniyası ilə seçilir. Bu xüsusiyyətlər tikiliyə həm estetik gözəllik, həm də özünəməxsus memarlıq üslubu verir.

Mərkəzin daxilində sərgi zalları, konfrans otaqları, muzey bölməsi və müxtəlif mədəni tədbirlər üçün geniş sahələr mövcuddur. Ziyarətçilər burada Azərbaycanın zəngin mədəni irsi ilə tanış olmaqla yanaşı, müasir incəsənət nümunələrini də görə bilirlər.

Bu gün Heydər Əliyev Mərkəzi Bakının ən məşhur turizm məkanlarından biri hesab olunur. Möhtəşəm memarlığı, geniş sərgi imkanları və zəngin mədəni proqramları ilə bu mərkəz paytaxtın müasir simasını əks etdirən ən vacib mədəniyyət ocaqlarından biridir.

Azərbaycan Milli Xalça Muzeyi 1967-ci ildə yaradılıb və xalçaçılıq sənətinə həsr olunmuş dünyada ilk muzey hesab olunur. Bu sənət UNESCO tərəfindən Bəşəriyyətin Qeyri-Maddi Mədəni İrs Siyahısına daxil edilib. 2014-cü ildən etibarən muzey Heydər Əliyev Fondu və Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin birgə layihəsi əsasında tikilmiş yeni binada fəaliyyət göstərir.

Muzeyin binası müasir memarlıq üslubunda inşa olunub və bükülmüş xalça formasındadır. Bu unikal tikili Bakı bulvarı ərazisində yerləşir və qeyri-adi görünüşü ilə həm şəhər sakinlərinin, həm də turistlərin diqqətini cəlb edir. Binanın memarı avstriyalı Franz Yanzdır.

Muzeyin kolleksiyasında 10 mindən çox eksponat saxlanılır. Buraya xovlu və xovsuz xalçalar, xalça məmulatları, bədii metal nümunələri, keramika, şüşə, ağac və kağızdan hazırlanmış əşyalar, tekstil və tikmə nümunələri, həmçinin zərgərlik məmulatları daxildir. Bu eksponatlar Tunc dövründən müasir dövrə qədər olan zaman aralığını əhatə edir və əsasən XVII–XX əsrlərə aiddir.

Muzey uşaqlar və yeniyetmələr üçün müxtəlif ustad dərsləri və dərnəklər təşkil edir. Bu fəaliyyətlər vasitəsilə onlar xalça toxuma üsullarını, naxışların mənasını və xalça kompozisiyasının quruluşunu öyrənirlər.

Bundan əlavə, muzey görmə, eşitmə və hərəkət məhdudiyyətli insanlar üçün xüsusi inklüziv proqramlar da həyata keçirir.

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi ölkənin aparıcı mədəniyyət ocaqlarından biridir. Muzeyin tarixi 1920-ci ildə yaradılmış Azərbaycan Dövlət Muzeyinin nəzdində fəaliyyət göstərən təsviri sənət şöbəsi ilə başlanmışdır. 1936-cı ildə həmin şöbənin bazasında Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyi təsis edilmişdir.

Muzey Bakının mərkəzində yerləşən iki tarixi memarlıq abidəsində – "Lev de Burun sarayı" və "Mariinski Qadın Gimnaziyası"nın binalarında fəaliyyət göstərir. XIX əsrin sonlarında inşa olunmuş bu binalar Bakı şəhərinin memarlıq simasının formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. 2013-cü ildə hər iki bina müasir üslubda inşa edilmiş şüşə-polad konstruksiyalı keçid vasitəsilə birləşdirilərək vahid muzey kompleksi yaradılmışdır. Yeni mərkəzi korpusda əsasən müasir incəsənət sərgiləri nümayiş etdirilir.

Muzey fondunda rəngkarlıq, qrafika, heykəltaraşlıq, tikmə sənəti, metal məmulatları, arxeoloji keramika və çini nümunələri daxil olmaqla 18 mindən çox eksponat qorunur. Azərbaycan incəsənətinin müxtəlif tarixi mərhələlərini əks etdirən əsərlərlə yanaşı, kolleksiyada Qərbi Avropa, Şərq və rus incəsənətinin nadir nümunələri də yer alır. Muzeydə XVI–XIX əsrlərə aid zəngin Qərbi Avropa rəngkarlıq kolleksiyası, həmçinin rus avanqard sənətinə aid əsərlər mövcuddur.

Filarmoniya bağında yerləşən bu nəfis, açıq sarı rəngli bina Avropa memarlığından, xüsusən məşhur Monte Karlo kazinosunun memarlıq üslubundan ilhamlanaraq inşa edilmişdir. 1910–1912-ci illərdə Bakı neft bumunun ən yüksək dövründə inşa edilmiş bu bina əvvəlcə şəhər elitasının sosial görüş və istirahət məkanı kimi xidmət göstərmişdir. 1920-ci ildən sonra yerli musiqi ansamblları və orkestrlər tərəfindən istifadə edilən bu bina 1936-cı ildən etibarən Filarmoniya binası kimi fəaliyyət göstərir.

Bu gün də burada mütəmadi olaraq konsertlər keçirilir və bu məkan həm milli, həm də klassik Azərbaycan musiqisini dinləmək üçün ən gözəl guşələrdən biridir.

Muğamın kökləri Şərq musiqi mədəniyyətinin dərinliklərinə gedib çıxır. Bu bənzərsiz janr əsrlər boyu nəsildən-nəslə ötürülən bir xəzinə olmuşdur. 2003-cü ildə UNESCO tərəfindən şah əsəri elan olunan, 2008-ci ildə isə Bəşəriyyətin Qeyri-maddi Mədəni İrsi üzrə Reprezentativ Siyahısına daxil edilən muğamın əhəmiyyəti qlobal səviyyədə qəbul edilir və Azərbaycan onun beşiyi hesab olunur. Bu ehtiram təkcə janrın tarixi əhəmiyyətini deyil, həm də onun bugünkü mədəni mənzərəyə davamlı təsirini vurğulayır. 

Azərbaycanda muğam ənənəsi Qarabağda, xüsusilə də Şuşada müxtəlif dövrlərdə keçirilən musiqi festivalları ilə daha da zənginləşmişdir. Bu məclislər muğamın incəliklərini araşdırmaq üçün şairlər, musiqiçilər və ziyalıların bir araya gəldikləri yaradıcılıq görüşləri idi.